توضیحات

وضعیت امروز معماری گویی زمین اندکی برای بازی معمار باقی گذاشته است. فضاها نام و سلسله‌مراتبی مشخص و نمونه‌وار دارند. ترتیب و طیف فعالیتی مشخص دارند و از قواعدی مرسوم پیروی می‌کنند و زندگی روزمره را قالب می‌زنند. اما «اندک» هرچه که باشد، مترادف با «هیچ» نیست. هنوز و همیشه با ریزترشدن ودست انداختن در روزنه‌ها، شکاف‌هایی پدید می‌آیند به وسعت یک پهنه. به همین خاطر است که معمار برای معماری‌کردن هرگز لازم نیست شعبده‌ای تازه‌ای از کلاه در بیاورد. کافی است امکان‌های واقعی وضعیت را درست بشناسد و در آن به معنای واقعی مداخله کند. شاید بتوان گفت معماری چه در جزئیات و چه در دیدی کل‌نگرانه‌تر، چیزی نیست جز بازاندیشی مداوم در چگونگی اتصال اندام‌ها و فضاها.

پروژه‌ی باغ‌مشهد در سال ۱۳۹۹ به استودیو رسید. پروژه‌ای در خیابان باغ مشهد اصفهان، خیابانی منتهی به رودخانه، در زمینی به مساحت ۴۵۰ مترمربع با دو نمای غربی و جنوبی. کارفرماهای پروژه پنج شریک خویشاوند بودند که پنج واحد تیپیک و مثل هم در پنج طبقه روی همکف می‌خواستند. بنابراین خلق تنوع‌های فضایی از جنس تغییر تیپ واحدها در طبقات برای طراح ممکن نبود.

پس مداخله در امکان‌های وضعیت از طریق یک تغییر صورت گرفت: تغییر در اتصال اندام‌های باز و نیمه‌باز و سلسله‌مراتب دسترسی در تیپ مرسوم آپارتمانی. تغییری که نیم‌نگاهی بر سرگذشت خانه در جغرافیای موجود هم داشت. آپارتمان‌های معاصر اغلب از قاعده‌ای نمونه‌وار در دسترسی از بیرون به درون تبعیت می‌کنند. مشاعات و دسترسی عمودی جایی مشخص و کارکردی معلوم دارند که حرکت از بیرون به درون خانه را در قالبی ازپیش‌حاضر متعین می‌کنند. بالکن و فضای نیمه‌باز هم گویی فضایی مازاد است که به فضاهای اصلی خانه الحاق شده و اهمیتی ثانوی دارد. در طراحی این پروژه سوال این بود که چه‌طور می‌توان در پروژه‌ای با این مقیاس مناسب، اتصال این فضاها را به‌گونه‌ای تغییر داد که امکان‌های خانه احیا شوند و این فضاها ماهیتی تازه به خود بگیرند. کمااینکه بخشی از این امکان‌ها را در خانه‌های گذشته داشته‌ایم. مثلا فضای حیاط در قالب حیاط اندرونی (Inner Yard) و بیرونی (Outer Yard) می‌توانست استخوان‌بندی هندسی طیفی از فعالیت‌های خانه را شکل دهد. آیا احیای این کارکرد در چیزی که به عنوان بالکن در آپارتمان‌های امروزی می‌شناسیم ممکن است؟ با بازاندیشی در اتصال اندام‌هایی مثل دسترسی عمودی و بالکن،‌ به چه انتظام فضایی تازه‌ای می‌توان رسید و چگونه می‌توان طیفی از فضاهای خصوصی تا عمومی را در آپارتمان برقرار کرد؟

یکی از امکاناتی که بازاندیشی در اتصال‌ها به ما می‌دهد، این است که چگونه مرز بین یک دوگانگی را به یک حریم طیف‌گونه تبدیل کنیم. حریمی که می‌گذارد فضاهای تازه و متنوعی از دلش شکل بگیرند. اگر به حدفاصل دوگانه‌ی درون و بیرون، به شکل یک مرز نگاه کنیم، فضایی برای در میانه‌ی این دو بودن باقی نمی‌ماند. ولی اگر این خط قاطع به یک حریم، و یک آستانگی تبدیل شود، چیزی در میانه‌ی این دو پدید می‌آید که کیفیت‌های تازه‌ای به زندگی اضافه می‌کند. جست‌وجوی این فضاهای میانه اهمیت زیادی برای غنابخشی به طیف فعالیت‌های جاری در زندگی روزمره دارد. در این پروژه دو حیاط اندرونی/بیرونی هم خودشان نقش این فضاهای افزوده‌ی میانی را بازی می‌کنند، هم ستون فقراتی هستند برای شکل‌دهی به دیگر فضاهای خانه و بازتعریف و مبهم‌کردن مرزهایشان. حیاط بیرونی از دو ضلع با بیرون در ارتباط است و حیاط درونی از دو ضلع با درون و هر کدام یک ضلع مشترک با مشاعات دارند. این هندسه اساس هندسه‌ی کلی پلان است و کل فضاهای خانه جایگاهشان را در نسبت با استخوان‌بندی این حیاط‌ها پیدا می‌کنند. حیاط‌ها مکانی هستند که بیرون و درون در آن با هم مواجه می‌شوند.

دیاگرام دو حیاط امکان‌های متفاوتی در نظم فضایی کل خانه به دست داده است که حتی می‌تواند خود را تا تقسیمات کلی فضایی-زمانی زندگی معاصر برکشد: اول آنکه امکان دسترسی جداگانه به فضایی می‌دهد که در عین کارکردن با خانه، به شکل جداگانه می‌تواند با بیرون از خانه هم کار کند. فضایی که هم می‌تواند به‌عنوان اتاق مهمان (Guest Suite) مورد استفاده قرار گیرد و امکان تازه‌ای در باهم‌زیستی فراهم آورد؛ هم دفترکاردرخانه‌ای (Studio Room) باشد که تقسیم زندگی فضایی-زمانی روزگار معاصر را تغییر دهد. زندگی‌ای که در تفکیک محل کار از خانه جسمیت یافته بود و بسیاری از بحران‌های معاصر مثل پاندمی ضرورت فکرکردن به شکل‌های دیگرش را یادآوری کردند. همینطور می‌تواند فضای متممی باشد برای استقلال نسبی فرزندان خانواده (Junior Suite)، که در نتیجه‌ی بحران مسکن هنوز نتوانسته‌اند از خانواده جدا شوند.

از جمله‌ی امکان‌های معمارانه‌ای هم که این دیاگرام فراهم کرده است، استفاده‌ی دیگری از نور و منظر غروب است. بَرِ غربی زمین، بزرگترین بر آن است و نشستن حیاط‌ها در جبهه‌ی غرب باعث می‌شود لازم نباشد از قاعده‌ی همیشگی نامطبوع‌بودن نور غرب پیروی کرد. حیاط‌ها مفصل‌هایی هستند که نور غرب را فیلتر می‌کنند و فضای متصل به آن‌ها، گوشه‌ی دنجی رو به قاب غروب است. فضایی که نامش را در این پروژه غروب‌نشین (Sunset Nook) گذاشته‌ایم.

English

Please click on the link below to view the project's information in English language.
Click Here!